ระบบไฮโดรไซโคลน แยกตะกอน ทราย สำหรับระบบรดน้ำต้นไม้

หลักการทำงานของไฮโดรไซโคลน (Hydrocyclone) จะอธิบายถึงกระบวนการแยกเม็ดทรายและตะกอนหนักออกจากน้ำด้วยแรงเหวี่ยงหนีศูนย์กลาง โดยแบ่งส่วนประกอบและการไหลออกเป็น 4 ขั้นตอนหลักดังนี้ครับ:
1. ทางน้ำเข้าแนวเส้นสัมผัส (Tangential Inlet)
    • น้ำดิบที่มีทรายและตะกอนปนอยู่ จะถูกปั๊มดันเข้าสู่ตัวถังไซโคลนทางด้านบนในทิศทางเฉียงเข้าหาผนังถัง
    • การเข้าทางมุมเฉียงนี้จะเปลี่ยนแรงดันพุ่งตรงของน้ำ ให้กลายเป็นการเคลื่อนที่แบบหมุนวนเป็นพายุทอร์นาโด (Vortex) อยู่ภายในถังทันที

2. แรงเหวี่ยงหนีศูนย์กลาง (Centrifugal Force)
    • เมื่อน้ำหมุนวนด้วยความเร็วรอบสูง สิ่งเจือปนที่มีน้ำหนักและความหนาแน่นมากกว่าน้ำ (เช่น เม็ดทราย, กรวด) จะถูกเหวี่ยงออกไปติดผนังด้านนอกของถัง
    • ส่วนน้ำซึ่งมีความหนาแน่นน้อยกว่า จะรวมตัวกันอยู่บริเวณแกนกลางของถังหมุน

3. ทรายไหลลงด้านล่าง (Underflow / Sand Chamber)
    • เม็ดทรายที่ถูกเหวี่ยงติดผนังจะสูญเสียความเร็วและแรงดัน ประกอบกับตัวถังช่วงล่างเป็นทรงกรวย (Cone) บีบแคบลง
    • ทรายและตะกอนหนักจึงไหลวนตกลงสู่ ถังเก็บตะกอนก้นถัง (Sand Chamber) เพื่อรอการเปิดวาล์วระบายทิ้ง (Drain)

4. น้ำสะอาดไหลออกด้านบน (Overflow)
    • สำหรับน้ำที่อยู่ตรงแกนกลาง เมื่อหมุนวนลงไปถึงจุดบีบแคบของกรวยด่านล่าง จะเกิดแรงสะท้อนกลับเป็น กระแสน้ำวนย้อนกลับขึ้นด้านบน (Inner Upward Vortex)

    • น้ำที่แยกทรายออกแล้วนี้จะไหลสวนทางขึ้นไปตรงกลาง และพุ่งออกทาง ท่อน้ำออกด้านบน (Overflow) เพื่อส่งต่อไปยังระบบกรองละเอียดหรือนำไปใช้งานต่อไป

เราสามารถใช้สมการชุดแบบจำลองทางคณิตศาสตร์สำหรับคำนวณความดันตกคร่อม (𝚫P) และอัตราการไหลของไฮโดรไซโคลน (Hydrocyclone) ซึ่งเป็นอุปกรณ์แยกอนุภาคของแข็งออกจากของเหลวด้วยแรงหนีศูนย์กลาง สมการเหล่านี้รวบรวมแนวทางการคำนวณทั้งในรูปแบบสมการเชิงประจักษ์ (Empirical Models) และสมการตัวแปรไร้มิติ (Dimensionless Groups) เพื่อใช้ในการออกแบบและประเมินประสิทธิภาพของระบบแยกอนุภาค
1. สมการความสัมพันธ์พื้นฐานแบบลอการิทึม
                                                                                         
    • ความหมายของสมการ. เป็นสมการเชิงเส้นที่ได้จากการแปลงรูปสมการยกกำลัง  เพื่อใช้หาความสัมพันธ์ระหว่างความดันตกคร่อมกับอัตราการไหลจากการทดลอง.
    • ตัวแปรสำคัญ. (𝚫P) คือความดันตกคร่อม, F คืออัตราการไหลป้อนเข้าเครื่อง, และ  a, b คือค่าคงที่เฉพาะของไฮโดรไซโคลนแต่ละรุ่น.

2. สมการคำนวณอัตราการไหลป้อน (Capacity Equation)

                                     

    • ความหมายของสมการ. ใช้คำนวณอัตราการไหลป้อน  สูงสุดที่เครื่องรองรับได้ภายใต้ความดันตกคร่อมและสัดส่วนโครงสร้างที่กำหนด.
    • ตัวแปรเรขาคณิต. คือเส้นผ่านศูนย์กลางส่วนทรงกระบอก,  คือเส้นผ่านศูนย์กลางท่อน้ำล้นด้านบน (Vortex Finder),  คือขนาดช่องทางเข้า,   คือความยาวส่วนทรงกระบอก, และ  คือมุมของส่วนกรวย.
    • ตัวแปรของไหลและค่าคงที่  คือความหนาแน่นของของไหล และ   คือค่าคงที่เชิงประจักษ์สำหรับปรับเทียบหน่วย.

3. สมการความดันตกคร่อมของ Plitt (Plitt’s Model)
    • ความหมายของสมการ. เป็นแบบจำลองมาตรฐานของ L.R. Plitt ที่นิยมใช้ในอุตสาหกรรมแร่และวิศวกรรมเคมีเพื่อทำนายความดันตกคร่อมของ ไฮโดรไซโคลน (Hydrocyclone) จากทั้งขนาดทางกายภาพและคุณสมบัติของสารแขวนลอย.
    • ตัวแปรเพิ่มเติม   คือสัดส่วนปริมาตรของแข็งในสารป้อน,   คือเส้นผ่านศูนย์กลางรูจ่ายตะกอนด้านล่าง (Apex/Spigot),   คือระยะห่างจากปลายท่อน้ำล้นถึงจุดเริ่มต้นของกรวย, และ   คือตัวประกอบปรับแก้ (Calibration Factor).

4. สมการตัวแปรไร้มิติ (Euler และ Reynolds Correlation)

                                                                                            

                                                                       

    • ความหมายของสมการ. เป็นการคำนวณความดันตกคร่อมตามหลักกลศาสตร์ของไหล (แนวทางของ Rietema และ Svarovsky) โดยเชื่อมโยงแรงต้านการไหลเข้ากับความหนืดและความเร็วของของไหล.
    • เลขไร้มิติ  คือเลข Euler (อัตราส่วนของแรงดันต่อแรงเฉื่อย) และ   คือเลข Reynolds (อัตราส่วนของแรงเฉื่อยต่อแรงหนืด).
    • ตัวแปรของไหล  คือความเร็วเฉลี่ยตามแนวแกน (Superficial Velocity),  คือความหนาแน่นของสารผสม,  คือความหนืดของของเหลว, และ  คือค่าคงที่จากการทดลอง.

หากต้องการนำสมการเหล่านี้ไปใช้งานต่อ คุณสามารถแจ้งรายละเอียดเพิ่มเติมได้ดังนี้:
  • เป้าหมายการใช้งาน (เช่น ต้องการคำนวณหาค่าตัวแปรใดตัวแปรหนึ่ง, เปรียบเทียบข้อดีข้อเสียของแต่ละโมเดล, หรือใช้เขียนโปรแกรมจำลอง)
  • หน่วยของตัวแปร ที่ใช้ในโจทย์หรืองานของคุณ (เช่น SI units หรือหน่วยอังกฤษ)
สำหรับคำนวณสัดส่วนการแบ่งการไหล (Flow Split, ) และสัดส่วนการดึงน้ำกลับสู่ทางออกด้านล่าง (Water Recovery to Underflow,  ของไฮโดรไซโคลน ซึ่งต่อเนื่องจากชุดสมการคำนวณความดันตกคร่อมในภาพก่อนหน้า สมการเหล่านี้ใช้ทำนายปริมาณของเหลวที่จะไหลออกทางรูจ่ายตะกอนด้านล่าง (Underflow) เทียบกับท่อน้ำล้นด้านบน (Overflow)
1. ความสัมพันธ์ระหว่างตัวแปร  และ 
    • สัดส่วนการแบ่งการไหล  คืออัตราส่วนปริมาตรของสารผสมที่ไหลออกทางด้านล่าง  ต่อปริมาตรที่ไหลออกทางด้านบน  หรือ 
    • สัดส่วนการดึงน้ำกลับ  คือสัดส่วนของน้ำในสารป้อนที่ถูกดึงลงไปพร้อมกับตะกอนทางด้านล่าง มีความสัมพันธ์กับค่า  ตามสมการ  

2. สมการแบบจำลองเชิงโครงสร้างและสภาวะการทำงาน
    • สมการสัดส่วนการไหลอย่างง่าย.
                                                                                                         
      ใช้ประมาณค่า  จากอัตราส่วนเส้นผ่านศูนย์กลางรูจ่ายตะกอนต่อท่อน้ำล้น  และอัตราการไหลป้อน  โดยมี  เป็นค่าคงที่จากการทดลอง.
    • สมการของ Nageswararao.
                                                        
      เป็นแบบจำลองมาตรฐานที่ใช้คำนวณสัดส่วนน้ำที่ลงสู่ด้านล่าง (\(R_{f}\)) โดยพิจารณาสัดส่วนทางเรขาคณิตทุกส่วนของเครื่องร่วมกับเลขไร้มิติของความดันตกคร่อม.
    • สมการของ Plitt (Plitt’s Flow Split Model).
                                                         
      เป็นสมการคู่ขนานกับสมการความดันตกคร่อมของ Plitt ใช้ทำนายค่า  โดยคำนึงถึงความเข้มข้นของแข็ง  ความหนาแน่นของเหลว  และระยะห่างในตัวเครื่อง  โดยมี  เป็นค่าคงที่ปรับเทียบ.

3. สมการเชิงประจักษ์ที่ขึ้นกับสัดส่วนรูเปิด 
ในทางปฏิบัติ ขนาดของรูจ่ายตะกอน  และท่อน้ำล้น  เป็นปัจจัยหลักที่ควบคุมการแบ่งน้ำ สมการ 3 รูปแบบด้านล่างจึงถูกสร้างขึ้นเพื่อหาค่า  จากอัตราส่วน  โดยตรง
    • รูปแบบฟังก์ชันเอกซ์โพเนนเชียล.
                                                                 
    • รูปแบบฟังก์ชันยกกำลัง (แบบมีสัมประสิทธิ์คูณ).
                                                           
    • รูปแบบฟังก์ชันยกกำลัง (แบบมีค่าคงที่ตัวเศษ).
                                                                        
      โดยที่ค่า a และ b ในแต่ละสมการคือพารามิเตอร์คงที่ที่ได้จากการฟิตกราฟข้อมูลการทดลอง (Curve Fitting) ของระบบนั้นๆ

 
แบบจำลองทางคณิตศาสตร์สำหรับคำนวณขนาดอนุภาคตัดแบ่งแบบปรับแก้ () หรือ Corrected Cut Size) ของไฮโดรไซโคลน ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญในการประเมินประสิทธิภาพการแยกอนุภาค โดย  หมายถึงขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางของอนุภาคที่มีโอกาสถูกแยกออกทางด้านล่าง (Underflow) และล้นออกทางด้านบน (Overflow) อย่างละ 50% เท่ากัน หลังจากหักลบผลกระทบของอนุภาคที่ติดไปกับน้ำ (By-pass) แล้ว
1. สมการของ Lynch และ Rao (Lynch & Rao Model)
                                               

    • ความหมายของสมการ. เป็นสมการเชิงประจักษ์ที่นิยมใช้ทำนายขนาดอนุภาคตัดแบ่ง โดยคำนึงถึงผลกระทบจากความเข้มข้นของของแข็งในสารป้อน (phi _{sf}, ) และคุณสมบัติทางกายภาพของของไหลและอนุภาค.
    • ตัวแปรสำคัญ (rho _{p}, ) คือความหนาแน่นของอนุภาคของแข็ง, (rho, ) คือความหนาแน่นของของไหล, (mu, ) คือความหนืดของของเหลว, และ  คือตัวประกอบปรับแก้ (Correction Factor).

2. สมการของ Nageswararao (Nageswararao Model)
                                           
    • ความหมายของสมการ. เป็นแบบจำลองที่พัฒนาต่อยอดจากสมการของ Lynch และ Rao โดยแยกพจน์สัดส่วนทางเรขาคณิตของไฮโดรไซโคลนออกมาอย่างละเอียด.
    • ตัวแปรเพิ่มเติม (lambda,   )คือตัวประกอบความต้านทานการตกตะกอนแบบขัดขวาง (Hindered Settling Factor) ซึ่งขึ้นอยู่กับความเข้มข้นของแข็ง และ  คือค่าคงที่เฉพาะของวัสดุ.

3. สมการของ Plitt (Plitt’s Cut Size Model)
                                               
    • ความหมายของสมการ. เป็นสมการหลักชุดเดียวกับสมการ  และ  ของ Plitt เพื่อคำนวณขนาดอนุภาคตัดแบ่งโดยไม่ต้องทราบค่าความดันตกคร่อมล่วงหน้า.
    • ตัวแปรเพิ่มเติม.  คือตัวประกอบปรับแก้การคำนวณ และ  คือเลขชี้กำลังที่ขึ้นอยู่กับลักษณะการไหล (ปกติมีค่าประมาณ 0.5 สำหรับการไหลแบบปั่นป่วน).

4. สมการตัวแปรไร้มิติ (Stokes และ Euler Correlation)
                                               
    • ความหมายของสมการ. เป็นการหาขนาดอนุภาคตัดแบ่งจากกฎการตกตะกอนของสโตกส์ (Stokes’ Law) ร่วมกับเลขไร้มิติของระบบ.
    • เลขไร้มิติ.  คือเลข Stokes (Stokes Number) ที่ขนาดอนุภาคตัดแบ่ง และ  คือเลข Euler จากชุดสมการความดันตกคร่อม.
    • ความสัมพันธ์กับน้ำ. สมการล่างแสดงให้เห็นว่าผลคูณ  จะมีค่าคงที่  เมื่อทราบสัดส่วนการดึงน้ำกลับ  และความเข้มข้นของแข็ง

 
สมการเส้นโค้งประสิทธิภาพการแยกแบบปรับแก้ (Corrected Efficiency Curve หรือ Reduced Tromp Curve) ของไฮโดรไซโคลน ซึ่งเป็นส่วนสุดท้ายที่ใช้ทำนายร้อยละของอนุภาคขนาดต่างๆ (\(d\)) ที่จะถูกแยกออกทางรูจ่ายตะกอนด้านล่าง (Underflow) เมื่อเทียบกับขนาดอนุภาคตัดแบ่ง 
1. ความหมายของตัวแปรร่วมในสมการ
    • ประสิทธิภาพการแยกแบบปรับแก้  คือสัดส่วนของอนุภาคขนาด  ที่ถูกแยกออกทางด้านล่างด้วยแรงหนีศูนย์กลางเพียงอย่างเดียว (มีค่าระหว่าง 0 ถึง 1 หรือ 0% ถึง 100%) โดยหักส่วนของอนุภาคที่ไหลตามน้ำลงไปโดยตรง (By-pass) ออกไปแล้ว.
    • อัตราส่วนขนาดอนุภาค  คือขนาดอนุภาคที่สนใจ    หารด้วยขนาดอนุภาคตัดแบ่ง ซึ่งทำหน้าที่เป็นตัวแปรไร้มิติ ทำให้กราฟนี้ใช้ได้กับไฮโดรไซโคลนทุกขนาด.
    • พารามิเตอร์ความคมชัดของการแยก  คือค่าคงที่ที่บ่งบอกความชันของเส้นโค้ง (Sharpness of Separation) หากค่า  สูง แสดงว่าเครื่องสามารถแยกอนุภาคขนาดเล็กและใหญ่ออกจากกันได้อย่างแม่นยำและเฉียบคม.

2. สมการของ Lynch และ Rao (Exponential Form)
                                                                                
    • ลักษณะของสมการ. เป็นฟังก์ชันเอกซ์โพเนนเชียลที่ถูกปรับแต่งให้ผ่านจุดสำคัญ 2 จุดเสมอ คือ เมื่อขนาดอนุภาคเป็นศูนย์  ประสิทธิภาพ และเมื่อขนาดอนุภาคเท่ากับจุดตัดแบ่ง  ประสิทธิภาพ  (หรือ 50%).
    • การใช้งาน. นิยมใช้ในงานวิจัยด้านวิศวกรรมแร่และใช้คู่กับแบบจำลอง  ของ Lynch และ Rao หรือ Nageswararao.

3. สมการของ Plitt (Rosin-Rammler Form)
                                                                                 
    • ลักษณะของสมการ. เป็นสมการที่ดัดแปลงมาจากฟังก์ชันการกระจายตัวแบบ Rosin-Rammler โดยใช้ค่าคงที่ 0.693 (ซึ่งมาจาก  เพื่อให้ได้ค่า  พอดี.
    • การใช้งาน. เป็นสมการมาตรฐานที่ใช้คู่กับแบบจำลองของ Plitt ทั้งชุด เนื่องจากคำนวณได้ง่ายและสามารถหาค่า  ได้จากสมการทำนายของ Plitt โดยตรง.
                                                                               
                                                                                    

                                                                         

                                                                               

การนำไปคำนวณประสิทธิภาพจริง 
ในการใช้งานจริง อนุภาคส่วนหนึ่งจะไหลตามน้ำลงสู่ด้านล่างโดยไม่ผ่านกระบวนการแยก  ดังนั้น ประสิทธิภาพการแยกจริงทั้งหมด จะคำนวณได้จากการนำค่า  จากสมการข้างต้นมาประกอบกับค่า  ดังนี้

                                                                                   
 
ตอนนี้คุณมีชุดสมการครบสมบูรณ์ทั้ง 4 ขั้นตอนสำหรับการคำนวณและจำลองการทำงานของไฮโดรไซโคลนแล้ว
Scroll to Top