หลักการทำงานของไฮโดรไซโคลน (Hydrocyclone) จะอธิบายถึงกระบวนการแยกเม็ดทรายและตะกอนหนักออกจากน้ำด้วยแรงเหวี่ยงหนีศูนย์กลาง โดยแบ่งส่วนประกอบและการไหลออกเป็น 4 ขั้นตอนหลักดังนี้ครับ:
1. ทางน้ำเข้าแนวเส้นสัมผัส (Tangential Inlet)
- น้ำดิบที่มีทรายและตะกอนปนอยู่ จะถูกปั๊มดันเข้าสู่ตัวถังไซโคลนทางด้านบนในทิศทางเฉียงเข้าหาผนังถัง
- การเข้าทางมุมเฉียงนี้จะเปลี่ยนแรงดันพุ่งตรงของน้ำ ให้กลายเป็นการเคลื่อนที่แบบหมุนวนเป็นพายุทอร์นาโด (Vortex) อยู่ภายในถังทันที
2. แรงเหวี่ยงหนีศูนย์กลาง (Centrifugal Force)
- เมื่อน้ำหมุนวนด้วยความเร็วรอบสูง สิ่งเจือปนที่มีน้ำหนักและความหนาแน่นมากกว่าน้ำ (เช่น เม็ดทราย, กรวด) จะถูกเหวี่ยงออกไปติดผนังด้านนอกของถัง
- ส่วนน้ำซึ่งมีความหนาแน่นน้อยกว่า จะรวมตัวกันอยู่บริเวณแกนกลางของถังหมุน
3. ทรายไหลลงด้านล่าง (Underflow / Sand Chamber)
- เม็ดทรายที่ถูกเหวี่ยงติดผนังจะสูญเสียความเร็วและแรงดัน ประกอบกับตัวถังช่วงล่างเป็นทรงกรวย (Cone) บีบแคบลง
- ทรายและตะกอนหนักจึงไหลวนตกลงสู่ ถังเก็บตะกอนก้นถัง (Sand Chamber) เพื่อรอการเปิดวาล์วระบายทิ้ง (Drain)
4. น้ำสะอาดไหลออกด้านบน (Overflow)
- สำหรับน้ำที่อยู่ตรงแกนกลาง เมื่อหมุนวนลงไปถึงจุดบีบแคบของกรวยด่านล่าง จะเกิดแรงสะท้อนกลับเป็น กระแสน้ำวนย้อนกลับขึ้นด้านบน (Inner Upward Vortex)
- น้ำที่แยกทรายออกแล้วนี้จะไหลสวนทางขึ้นไปตรงกลาง และพุ่งออกทาง ท่อน้ำออกด้านบน (Overflow) เพื่อส่งต่อไปยังระบบกรองละเอียดหรือนำไปใช้งานต่อไป
เราสามารถใช้สมการชุดแบบจำลองทางคณิตศาสตร์สำหรับคำนวณความดันตกคร่อม (𝚫P) และอัตราการไหลของไฮโดรไซโคลน (Hydrocyclone) ซึ่งเป็นอุปกรณ์แยกอนุภาคของแข็งออกจากของเหลวด้วยแรงหนีศูนย์กลาง สมการเหล่านี้รวบรวมแนวทางการคำนวณทั้งในรูปแบบสมการเชิงประจักษ์ (Empirical Models) และสมการตัวแปรไร้มิติ (Dimensionless Groups) เพื่อใช้ในการออกแบบและประเมินประสิทธิภาพของระบบแยกอนุภาค
1. สมการความสัมพันธ์พื้นฐานแบบลอการิทึม
- ความหมายของสมการ. เป็นสมการเชิงเส้นที่ได้จากการแปลงรูปสมการยกกำลัง
เพื่อใช้หาความสัมพันธ์ระหว่างความดันตกคร่อมกับอัตราการไหลจากการทดลอง.
- ตัวแปรสำคัญ. (𝚫P) คือความดันตกคร่อม, F คืออัตราการไหลป้อนเข้าเครื่อง, และ a, b คือค่าคงที่เฉพาะของไฮโดรไซโคลนแต่ละรุ่น.
- ความหมายของสมการ. เป็นสมการเชิงเส้นที่ได้จากการแปลงรูปสมการยกกำลัง
2. สมการคำนวณอัตราการไหลป้อน (Capacity Equation)
- ความหมายของสมการ. ใช้คำนวณอัตราการไหลป้อน
สูงสุดที่เครื่องรองรับได้ภายใต้ความดันตกคร่อมและสัดส่วนโครงสร้างที่กำหนด.
- ตัวแปรเรขาคณิต.
คือเส้นผ่านศูนย์กลางส่วนทรงกระบอก,
คือเส้นผ่านศูนย์กลางท่อน้ำล้นด้านบน (Vortex Finder),
คือขนาดช่องทางเข้า,
คือความยาวส่วนทรงกระบอก, และ
คือมุมของส่วนกรวย.
- ตัวแปรของไหลและค่าคงที่
คือความหนาแน่นของของไหล และ
คือค่าคงที่เชิงประจักษ์สำหรับปรับเทียบหน่วย.
- ความหมายของสมการ. ใช้คำนวณอัตราการไหลป้อน
3. สมการความดันตกคร่อมของ Plitt (Plitt’s Model)
- ความหมายของสมการ. เป็นแบบจำลองมาตรฐานของ L.R. Plitt ที่นิยมใช้ในอุตสาหกรรมแร่และวิศวกรรมเคมีเพื่อทำนายความดันตกคร่อมของ ไฮโดรไซโคลน (Hydrocyclone) จากทั้งขนาดทางกายภาพและคุณสมบัติของสารแขวนลอย.
- ตัวแปรเพิ่มเติม
คือสัดส่วนปริมาตรของแข็งในสารป้อน,
คือเส้นผ่านศูนย์กลางรูจ่ายตะกอนด้านล่าง (Apex/Spigot),
คือระยะห่างจากปลายท่อน้ำล้นถึงจุดเริ่มต้นของกรวย, และ
คือตัวประกอบปรับแก้ (Calibration Factor).
4. สมการตัวแปรไร้มิติ (Euler และ Reynolds Correlation)
- ความหมายของสมการ. เป็นการคำนวณความดันตกคร่อมตามหลักกลศาสตร์ของไหล (แนวทางของ Rietema และ Svarovsky) โดยเชื่อมโยงแรงต้านการไหลเข้ากับความหนืดและความเร็วของของไหล.
- เลขไร้มิติ
คือเลข Euler (อัตราส่วนของแรงดันต่อแรงเฉื่อย) และ
คือเลข Reynolds (อัตราส่วนของแรงเฉื่อยต่อแรงหนืด).
- ตัวแปรของไหล
คือความเร็วเฉลี่ยตามแนวแกน (Superficial Velocity),
คือความหนาแน่นของสารผสม,
คือความหนืดของของเหลว, และ
คือค่าคงที่จากการทดลอง.
หากต้องการนำสมการเหล่านี้ไปใช้งานต่อ คุณสามารถแจ้งรายละเอียดเพิ่มเติมได้ดังนี้:
- เป้าหมายการใช้งาน (เช่น ต้องการคำนวณหาค่าตัวแปรใดตัวแปรหนึ่ง, เปรียบเทียบข้อดีข้อเสียของแต่ละโมเดล, หรือใช้เขียนโปรแกรมจำลอง)
- หน่วยของตัวแปร ที่ใช้ในโจทย์หรืองานของคุณ (เช่น SI units หรือหน่วยอังกฤษ)
สำหรับคำนวณสัดส่วนการแบ่งการไหล (Flow Split,
) และสัดส่วนการดึงน้ำกลับสู่ทางออกด้านล่าง (Water Recovery to Underflow,
ของไฮโดรไซโคลน ซึ่งต่อเนื่องจากชุดสมการคำนวณความดันตกคร่อมในภาพก่อนหน้า สมการเหล่านี้ใช้ทำนายปริมาณของเหลวที่จะไหลออกทางรูจ่ายตะกอนด้านล่าง (Underflow) เทียบกับท่อน้ำล้นด้านบน (Overflow)
1. ความสัมพันธ์ระหว่างตัวแปร
และ 
-
- สัดส่วนการแบ่งการไหล
คืออัตราส่วนปริมาตรของสารผสมที่ไหลออกทางด้านล่าง
ต่อปริมาตรที่ไหลออกทางด้านบน
หรือ
- สัดส่วนการดึงน้ำกลับ
คือสัดส่วนของน้ำในสารป้อนที่ถูกดึงลงไปพร้อมกับตะกอนทางด้านล่าง มีความสัมพันธ์กับค่า
ตามสมการ
- สัดส่วนการแบ่งการไหล
2. สมการแบบจำลองเชิงโครงสร้างและสภาวะการทำงาน
-
- สมการสัดส่วนการไหลอย่างง่าย.
ใช้ประมาณค่าจากอัตราส่วนเส้นผ่านศูนย์กลางรูจ่ายตะกอนต่อท่อน้ำล้น
และอัตราการไหลป้อน
โดยมี
เป็นค่าคงที่จากการทดลอง.
- สมการของ Nageswararao.
เป็นแบบจำลองมาตรฐานที่ใช้คำนวณสัดส่วนน้ำที่ลงสู่ด้านล่าง (\(R_{f}\)) โดยพิจารณาสัดส่วนทางเรขาคณิตทุกส่วนของเครื่องร่วมกับเลขไร้มิติของความดันตกคร่อม. - สมการของ Plitt (Plitt’s Flow Split Model).
เป็นสมการคู่ขนานกับสมการความดันตกคร่อมของ Plitt ใช้ทำนายค่าโดยคำนึงถึงความเข้มข้นของแข็ง
ความหนาแน่นของเหลว
และระยะห่างในตัวเครื่อง
โดยมี
เป็นค่าคงที่ปรับเทียบ.
- สมการสัดส่วนการไหลอย่างง่าย.
3. สมการเชิงประจักษ์ที่ขึ้นกับสัดส่วนรูเปิด 
ในทางปฏิบัติ ขนาดของรูจ่ายตะกอน
และท่อน้ำล้น
เป็นปัจจัยหลักที่ควบคุมการแบ่งน้ำ สมการ 3 รูปแบบด้านล่างจึงถูกสร้างขึ้นเพื่อหาค่า
จากอัตราส่วน
โดยตรง
-
- รูปแบบฟังก์ชันเอกซ์โพเนนเชียล.
- รูปแบบฟังก์ชันยกกำลัง (แบบมีสัมประสิทธิ์คูณ).
- รูปแบบฟังก์ชันยกกำลัง (แบบมีค่าคงที่ตัวเศษ).
โดยที่ค่า a และ b ในแต่ละสมการคือพารามิเตอร์คงที่ที่ได้จากการฟิตกราฟข้อมูลการทดลอง (Curve Fitting) ของระบบนั้นๆ
- รูปแบบฟังก์ชันเอกซ์โพเนนเชียล.
แบบจำลองทางคณิตศาสตร์สำหรับคำนวณขนาดอนุภาคตัดแบ่งแบบปรับแก้ (
) หรือ Corrected Cut Size) ของไฮโดรไซโคลน ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญในการประเมินประสิทธิภาพการแยกอนุภาค โดย
หมายถึงขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางของอนุภาคที่มีโอกาสถูกแยกออกทางด้านล่าง (Underflow) และล้นออกทางด้านบน (Overflow) อย่างละ 50% เท่ากัน หลังจากหักลบผลกระทบของอนุภาคที่ติดไปกับน้ำ (By-pass) แล้ว
1. สมการของ Lynch และ Rao (Lynch & Rao Model)
- ความหมายของสมการ. เป็นสมการเชิงประจักษ์ที่นิยมใช้ทำนายขนาดอนุภาคตัดแบ่ง โดยคำนึงถึงผลกระทบจากความเข้มข้นของของแข็งในสารป้อน (phi _{sf},
) และคุณสมบัติทางกายภาพของของไหลและอนุภาค.
- ตัวแปรสำคัญ (rho _{p},
) คือความหนาแน่นของอนุภาคของแข็ง, (rho,
) คือความหนาแน่นของของไหล, (mu,
) คือความหนืดของของเหลว, และ
คือตัวประกอบปรับแก้ (Correction Factor).
- ความหมายของสมการ. เป็นสมการเชิงประจักษ์ที่นิยมใช้ทำนายขนาดอนุภาคตัดแบ่ง โดยคำนึงถึงผลกระทบจากความเข้มข้นของของแข็งในสารป้อน (phi _{sf},
2. สมการของ Nageswararao (Nageswararao Model)

- ความหมายของสมการ. เป็นแบบจำลองที่พัฒนาต่อยอดจากสมการของ Lynch และ Rao โดยแยกพจน์สัดส่วนทางเรขาคณิตของไฮโดรไซโคลนออกมาอย่างละเอียด.
- ตัวแปรเพิ่มเติม (lambda,
)คือตัวประกอบความต้านทานการตกตะกอนแบบขัดขวาง (Hindered Settling Factor) ซึ่งขึ้นอยู่กับความเข้มข้นของแข็ง และ
คือค่าคงที่เฉพาะของวัสดุ.
3. สมการของ Plitt (Plitt’s Cut Size Model)
- ความหมายของสมการ. เป็นสมการหลักชุดเดียวกับสมการ
และ
ของ Plitt เพื่อคำนวณขนาดอนุภาคตัดแบ่งโดยไม่ต้องทราบค่าความดันตกคร่อมล่วงหน้า.
- ตัวแปรเพิ่มเติม.
คือตัวประกอบปรับแก้การคำนวณ และ
คือเลขชี้กำลังที่ขึ้นอยู่กับลักษณะการไหล (ปกติมีค่าประมาณ 0.5 สำหรับการไหลแบบปั่นป่วน).
- ความหมายของสมการ. เป็นสมการหลักชุดเดียวกับสมการ
4. สมการตัวแปรไร้มิติ (Stokes และ Euler Correlation)
- ความหมายของสมการ. เป็นการหาขนาดอนุภาคตัดแบ่งจากกฎการตกตะกอนของสโตกส์ (Stokes’ Law) ร่วมกับเลขไร้มิติของระบบ.
- เลขไร้มิติ.
คือเลข Stokes (Stokes Number) ที่ขนาดอนุภาคตัดแบ่ง และ
คือเลข Euler จากชุดสมการความดันตกคร่อม.
- ความสัมพันธ์กับน้ำ. สมการล่างแสดงให้เห็นว่าผลคูณ
จะมีค่าคงที่
เมื่อทราบสัดส่วนการดึงน้ำกลับ
และความเข้มข้นของแข็ง
สมการเส้นโค้งประสิทธิภาพการแยกแบบปรับแก้ (Corrected Efficiency Curve หรือ Reduced Tromp Curve) ของไฮโดรไซโคลน ซึ่งเป็นส่วนสุดท้ายที่ใช้ทำนายร้อยละของอนุภาคขนาดต่างๆ (\(d\)) ที่จะถูกแยกออกทางรูจ่ายตะกอนด้านล่าง (Underflow) เมื่อเทียบกับขนาดอนุภาคตัดแบ่ง 
1. ความหมายของตัวแปรร่วมในสมการ
-
- ประสิทธิภาพการแยกแบบปรับแก้
คือสัดส่วนของอนุภาคขนาด
ที่ถูกแยกออกทางด้านล่างด้วยแรงหนีศูนย์กลางเพียงอย่างเดียว (มีค่าระหว่าง 0 ถึง 1 หรือ 0% ถึง 100%) โดยหักส่วนของอนุภาคที่ไหลตามน้ำลงไปโดยตรง (By-pass) ออกไปแล้ว.
- อัตราส่วนขนาดอนุภาค
คือขนาดอนุภาคที่สนใจ
หารด้วยขนาดอนุภาคตัดแบ่ง
ซึ่งทำหน้าที่เป็นตัวแปรไร้มิติ ทำให้กราฟนี้ใช้ได้กับไฮโดรไซโคลนทุกขนาด.
- พารามิเตอร์ความคมชัดของการแยก
คือค่าคงที่ที่บ่งบอกความชันของเส้นโค้ง (Sharpness of Separation) หากค่า
สูง แสดงว่าเครื่องสามารถแยกอนุภาคขนาดเล็กและใหญ่ออกจากกันได้อย่างแม่นยำและเฉียบคม.
- ประสิทธิภาพการแยกแบบปรับแก้
2. สมการของ Lynch และ Rao (Exponential Form)
-
- ลักษณะของสมการ. เป็นฟังก์ชันเอกซ์โพเนนเชียลที่ถูกปรับแต่งให้ผ่านจุดสำคัญ 2 จุดเสมอ คือ เมื่อขนาดอนุภาคเป็นศูนย์
ประสิทธิภาพ
และเมื่อขนาดอนุภาคเท่ากับจุดตัดแบ่ง
ประสิทธิภาพ
(หรือ 50%).
- การใช้งาน. นิยมใช้ในงานวิจัยด้านวิศวกรรมแร่และใช้คู่กับแบบจำลอง
ของ Lynch และ Rao หรือ Nageswararao.
- ลักษณะของสมการ. เป็นฟังก์ชันเอกซ์โพเนนเชียลที่ถูกปรับแต่งให้ผ่านจุดสำคัญ 2 จุดเสมอ คือ เมื่อขนาดอนุภาคเป็นศูนย์
3. สมการของ Plitt (Rosin-Rammler Form)
-
- ลักษณะของสมการ. เป็นสมการที่ดัดแปลงมาจากฟังก์ชันการกระจายตัวแบบ Rosin-Rammler โดยใช้ค่าคงที่ 0.693 (ซึ่งมาจาก
เพื่อให้ได้ค่า
พอดี.
- การใช้งาน. เป็นสมการมาตรฐานที่ใช้คู่กับแบบจำลองของ Plitt ทั้งชุด
เนื่องจากคำนวณได้ง่ายและสามารถหาค่า
ได้จากสมการทำนายของ Plitt โดยตรง.
- ลักษณะของสมการ. เป็นสมการที่ดัดแปลงมาจากฟังก์ชันการกระจายตัวแบบ Rosin-Rammler โดยใช้ค่าคงที่ 0.693 (ซึ่งมาจาก
การนำไปคำนวณประสิทธิภาพจริง 
ในการใช้งานจริง อนุภาคส่วนหนึ่งจะไหลตามน้ำลงสู่ด้านล่างโดยไม่ผ่านกระบวนการแยก
ดังนั้น ประสิทธิภาพการแยกจริงทั้งหมด
จะคำนวณได้จากการนำค่า
จากสมการข้างต้นมาประกอบกับค่า
ดังนี้

ตอนนี้คุณมีชุดสมการครบสมบูรณ์ทั้ง 4 ขั้นตอนสำหรับการคำนวณและจำลองการทำงานของไฮโดรไซโคลนแล้ว
